Door Nico van Dijk  (PA0NVD)

Inleiding

Het ontvangertje in dit artikeltje is iets anders dan de meeste buizen ontvangers. Ten eerste daar de anodespanning maar 12 Volt is, ten tweede daar het een echte super-heterodyne is zonder dat men moeilijk MF trafo´s moet zoeken. Ondanks dat er maar twee buisjes in zitten, is de gevoeligheid zodanig dat antenneruis de limiterende factor is, dus meer is echt niet nodig. De selectiviteit is c.a. 6 kHz bandbreedte. Indien gebouwd op een chassis van printplaat (eenvoudig te maken, en goede aarding daar je direct op de koperlaag kan solderen), is het een projectje dat je in een goede avond kan bouwen.

De buisjes zijn EF97, speciaal ontwikkeld voor lage anode spanning. Een gezamenlijke inspanning om deze buisjes te vinden is zeker op zijn plaats, het kan anders mogelijk lastig zijn deze te vinden. Ze werden gebruikt voor auto radio´s en scheepsontvangers. (Radio Holland). De NVRA heeft inmiddels beslag weten te leggen op een aantal van deze buisjes en de daarbij behorende 7 pens buisvoeten, dus u kunt aan de slag.

Om het zo eenvoudig mogelijk te maken is gebruik gemaakt van een FET oscillator en een FET  LF versterkertje. Dat geeft ook de mogelijkheid  om aan te passen aan elke koptelefoon en zelfs luidsprekertjes aan te sluiten indien de impedantie groter is dan 50 Ohm. De frequentieband kan overal in de KG en zelfs in de MG worden gezet door de spoeltjes een andere waarde te geven. Indien een oscillatortje op de MF wordt bijgebouwd, kan er ook CW en SSB worden ontvangen, dus ruimte genoeg voor experimentjes (zonder een ‘optater’ te krijgen van de anode spanning).

De voeding

Deze is 12 VDC. Daar de gloeidraden 6 volt zijn, staan deze in serie.  De schermroosters hebben een spanning van 6 Volt nodig. Deze wordt van de verbinding tussen de twee gloeidraden betrokken. Scheelt weer 4 weerstanden. De 12 Volt is extra ontkoppeld door een 3u3 Tantaal elco om een lage impedantie te krijgen voor de MF.

De eerste buis 

De ingang wordt gevormd door een enkele kring met een redelijk hoge Q om zo veel mogelijk spiegel onderdrukking te krijgen. Een spoeltje met c.a. 40 windingen 0.15 a 0.2 rond een 8 mm spoelvormpje doet het prima op de hogere banden. Indien met beneden c.a. 10 MHz wil ontvangen, kan een kerntje met hoge mu de frequentie tot 80 meter laten zakken met een variabel C’tje van 100 pF  Een koppelwinding van 10 windingen  direct NAAST de 40 windingen zijn aangesloten op aarde en antenne. PAS OP. De windingen hebben beide een aansluiting aan aarde. De zogenaamde koude kant van de spoel. Deze moeten dus naast elkaar liggen. De koppelspoel is dus gewikkeld naast de koude kant van de ingangsspoel. Dit is om capacitieve koppeling naar de antenne te voorkomen. Indien een kerntje wordt gebruikt om de frequentie te verlagen, is het beter dat dit kerntje niet tussen de twee spoeltjes zit zodat het de koppeling versterkt. Dan zakt de Q van de ingangskring en wordt de spiegelonderdrukking slechter. Voor nog lagere frequenties kan men gewoon een spoeltje met b.v. 80 windingen 0.1 kiezen en 20 windingen koppelspoel gebruiken.

De eerste buis is HF versterker als zowel als mengbuis tegelijk. Menging vindt plaats op het derde rooster. Deze keuze vraagt wat meer oscillator signaal, maar dat is geen probleem. Het grote voordeel is, dat het tweede rooster de oscillator zeer effectief afschermt van de ingang. Dus geen straling, maar belangrijker, geen meetrekken van de oscillator als de HF kring wordt verstemd. Ontkoppel kort met ceramische condensatoren.

Oscillator 

Gebruik voor de condensatoren in de oscillator stabiele condensatoren. B.v. zilver-mica, styroflex of ceramisch NP0 (zwart stipje, Phillips).

De oscillator bestaat uit een BF245 FET in grounded gate en een spoeltje zonder aftakkingen. De terugkoppeling naar de source komt via een capacitieve spanningsdeler. Voor frequenties boven c.a. 10 MHz, voldoet een spoeltje van 20 wikkelingen 0.2 mm draad op een c.a. 8 mm vormpje en twee 18 pF deler condensatoren prima. Voor lagere frequenties is het beter twee deler condensatoren van 47 pF te kiezen en nog groter voor de MG. De spoel moet dan meer windingen hebben en/of een kerntje. Ik gebruik een afstem C’tje van 40 pF. Dat geeft meer dan voldoende spreiding voor alle amateur banden. Voor een ontvangertje voor een groter deel van de KG kan men een 200 pF folie C nemen, maar dan is een grote afstemknop of een vertraging geen overbodige luxe daar het ontvangertje behoorlijk selectief is.

MF versterking 

De MF trafo´s zijn gemaakt van 4700 uH smoorspoeltjes die op een stukje print zonder koper of zonodig karton, c.a. 8 – 10 mm naast elkaar zijn gemonteerd. Aan de andere kant van het montage plaatje zijn twee 120 pF Styroflex C’tjes gemonteerd parallel aan de spoeltjes. De magnetische koppeling tussen de twee spoeltjes is dan ongeveer correct en de MF is c.a. 185 kHz. De kringetjes mogen echter niet worden belast. De detector heeft daarom een hoge impedantie. Dat geeft een hoge Q en een hoge versterking. PAS OP. Monteer de twee MF trafotjes niet te dicht naast elkaar. Ook het haaks op elkaar monteren is aan te bevelen om koppeling te voorkomen. De MF versterking is zeer aanzienlijk!!  

De detector diode is een kleine Schottky diode. Een germanium diode heeft dikwijls een aanzienlijk lagere belastingsimpedantie vanwege de grotere lekweerstand. De diode geeft een negatieve uitgangsspanning welke via een 2M2 weerstand de MF versterker van AVC voorziet. (ja, het ding heeft zelfs AVC).

LF versterker 

Om de detector zo weinig mogelijk te belasten, is een BF245 FET gebruikt als LF versterker. Neem een source weerstand welke ongeveer de halve waarde heeft van de belastingsweerstand. Dus voor een 2k2 koptelefoon 1 kOhm. Dat gaat goed tot c.a. 100 Ohm Source weerstand, lager is niet aan te bevelen. Indien een LS wordt aangesloten, kan de source weerstand ontkoppeld worden met b.v. een 100 uF elco. Gebruik geen LS met een lagere weerstand dan 50 Ohm, zet er dan liever een trafo tussen. Ik wens een ieder evenveel plezier met de bouw en de experimenten als ik gehad heb, dat is veel. 

Nico, PA0NVD